De Cuneratoren en kerk


Hoe laat is het?
Geschiedenis van de Cuneratoren
Geschiedenis van de Cunerakerk
Cuneralegende
Virtuele torenbeklimming*

* Ook is het mogelijk om de toren echt te beklimmen. U wordt dan begeleid door een deskundige gids, vaak een vrijwilliger van de Stichting Beiaard Cuneratoren. Voor informatie kunt u terecht bij de VVV te Rhenen, 0317-612333.

Historische beschrijving van toren en kerk

Van de kerk bestaat geen exacte beschrijving van de bouwgeschiedenis, al zijn er wel veel gegevens beschikbaar. De zichtbare delen van de kerk dateren voor wat het oudste deel betreft, uit de eerste helft van de 15e eeuw, zo tussen 1400 en 1450: er is beslist nog een oudere kerk geweest! Helaas is er op deze plaats geen oudheidkundig bodemonderzoek geweest in de afgelopen eeuw. In de vroege middeleeuwen zal allicht wel van een houten kerkje sprake zijn geweest, gevolgd door een één- of drie-beukig kerkje in een eenvoudige uitvoering. Toen men begin 15e eeuw het huidige koor en het transept ging bouwen, had men waarschijnlijk een basilicale kruiskerk voor ogen. Door de ruim binnenstromende giften en door de grotere ruimtebehoefte heeft men in de 2e helft van de 15e eeuw een groter bouwplan opgezet en uitgevoerd waarbij men het reeds bestaande schip dusdanig heeft vergroot en verbouwd dat men grotere gewelven kon toepassen waardoor meerdere kolommen konden vervallen. De noordbeuk werd even hoog als het schip en aan de zuidzijde verrezen zelfs twee even hoge zuidbeuken die de kerk op deze manier tot een hallenkerk maakten. Dit westelijk deel van de kerk werd zeer rijk versierd bij steunberen, balustrades en portalen. Eind van de 15e eeuw kwam ook de bouw van de toren aan de beurt, met als startjaar 1492. De bouw duurde bijna 40 jaar: in 1531 was de toren klaar.

Uiteraard is deze relatief grote kerk en toren in het toenmalige Rhenen alleen maar te verklaren uit de vele bedevaartstochten naar Rhenen ter ere van de heilige Cunera welke bedevaartstochten de bouw van deze kerk en toren mogelijk gemaakt hebben.

De ca 80 meter hoge toren kenmerkt zich door een drietal geledingen die geleidelijk smaller worden. De onderste is duidelijk vierkant, herbergt twee verdiepingen en wordt daarbij gekenmerkt door zeer plastisch werkende, diepliggende raamnissen. De tweede geleding is wat smaller, wel vierkant, doch werkt eveneens enigszins achthoekig. Bij deze geleding kan men, bij het overhoeks bekijken van de toren, door de toren heen kijken. De derde geleding is geheel achthoekig en heeft o.a. aan vier zijden een wijzerplaat van het torenuurwerk, welke wijzerplaten voorheen tegen de tweede geleding zaten. Tenslotte het zeer fraaie klokvormige dak met een topkoepeltje. Deze afdekking wijkt echter duidelijk af van het origineel uit de 16e eeuw. Na de brand van 1897 is door de bekende bouwmeester P.J.H. Cuypers deze verfraaiing ontstaan, voorzien van extra pinakels die er nooit gezeten hebben!

We keren nog even terug naar het interieur van de kerk. Met de bouw van het oxaal (orgelgalerij) - ca 1550/1560 - in renaissancestijl, is het koor van de kerk afgescheiden. Het hoofdaltaar bevond zich daarna - tot de reformatie uiteraard - voor dit oxaal. Het koor - met apart altaar - ging een eigen leven leiden. De renaissance-koorbanken uit 1570 speelden hierbij een belangrijke rol. Ook de thans in het zuidertransept staande priester-bank of sedilia, lange tijd bekend als de bisschops­zetel, stond toentertijd in het koor.

De reformatie heeft ten aanzien van het interieur geen grote veranderingen opgeleverd: uiteraard verdwenen de altaren en de heiligenbeelden doch het oxaal bleef gespaard.

Een uitgesproken beeldenstorm heeft in Rhenen niet plaats gehad. De kansel kwam voor het oxaal te staan en er kwamen de gebruikelijke vaste banken; met enkele herenbanken vormde dit het reformato­rische meubilair.

In de mei dagen van 1940 hebben de kerk en de toren van het fikse oorlogsgeweld weinig of niets geleden: eind 1944 was de restauratie van de kerk gereed: zonder kerkgangers - deze waren opnieuw geëvacueerd!

Voorjaar 1945 hebben de geallieerden de kerk en de toren echter niet ontzien. Met name de nog steeds niet voltooide restauratie van de toren kon toen weer opnieuw ter hand genomen worden: een restauratie die in 1976 afgerond kon worden.

Ingekorte tekst, oorspronkelijk geschreven door H.E. Dekhuyzen     (In English)

 

Enkele foto's van de Cuneratoren- en kerk:

toren_vanuit_uiterwaarden.jpg (22390 bytes)
Cuneratoren vanaf de zuidwestkant gezien.

toren_vanaf_rijn.jpg (15866 bytes)
Cuneratoren vanaf de zuidoostkant gezien.